09 maart 2025

OVT: Demonstreren

De Engelse comedian en theatermaker Daniel Kitson vertelde in een voorstelling ooit over een ijsbeer in de dierentuin. Zo nu en dan sloeg het beest woedend met zijn poten tegen het dikke glas. Dat het geen zin had, snapte het beest ook wel. Maar het was, zo vermoedde Kitson, een manier om zichzelf eraan te helpen herinneren dat hij zich niet bij zijn eenzame lot wenste neer te leggen.

Precies om die reden was het volgens Kitson zinnig om zo nu en dan in een demonstratie mee te lopen. Ook als je niet verwacht dat het veel uit zal halen, is het soms goed om jezelf eraan te helpen herinneren dat je het niet eens bent met hoe dingen nu eenmaal gaan.

Zelf ben ik in mijn leven vrijwel nooit de straat op gegaan.
Toen half Nederland uitliep om tegen kernwapens te demonstreren, hielden mijn ouders ons thuis. Amerika was bij ons het land dat ons bevrijd had en nu bescherming bood tegen de Sovjet-Unie.

Het was in diezelfde tijd dat mijn ouders ons meenamen naar een manifestatie waar solidariteit werd getoond met de in Rusland woonachtige Joden.
“Demonstreren we voor of tegen de Russische Joden?” schijnt mijn broer onderweg in de auto gevraagd te hebben. Reden voor mijn ouders om ons voortaan thuis te laten bij dergelijke evenementen.

Daarna ben ik vrijwel nooit meer de straat op gegaan.

Er waren wel misstanden, maar als columnist had ik altijd het voorrecht om mij in mijn eigen woorden uit te spreken. Zo voorkwam ik bovendien het risico in een stoet te lopen met mensen die er standpunten op nahouden waar ik me niet echt in kan vinden.

Maar tijden veranderen.

Zo kwam het dat ik mij gistermiddag, voor het eerst in jaren, in een grote mensenmenigte bevond die van de Dam naar het Museumplein trok.
Al snel gebeurde precies dat waar ik bang voor was. Ik begon mij ambivalent te voelen over het hele gebeuren.
Links en rechts van mij werd de demonstratie gekaapt door belangengroepen die nauwelijks iets met vrouwenrechten te maken hebben. Op sommige borden las ik grappig bedoelde teksten waar ik zo mijn vraagtekens bij had, en zelfs de toespraken die werden gehouden gingen lang niet allemaal over vrouwenrechten. Bovendien konden we het meeste helemaal niet verstaan. Toen op een goed moment iedereen, op aangeven van een spreker, de handen in de lucht stak, terwijl niemand had kunnen verstaan waarom dat was, moest ik mijzelf streng toespreken:

Demonstreren gaat om solidariteit. En die begint met de erkenning van het feit dat je niet alleen bent. En dus moet je soms bezwaren over het hoofd zien.

Neem alleen al de slogan die boven het podium hing: “The Future is Feminist.” Los van de vraag waarom dat er in het Engels moest staan, verkeerde ik in de veronderstelling dat het idee van feminisme juist is dat de toekomst om gelijkwaardigheid moet gaan. Feminisme als onvermijdelijk en noodzakelijk middel, niet als doel.

Maar goed, solidariteit gaat niet om je eigen gelijk halen. Inslikken dus, die bezwaren.

In het prachtige, door Nora Krug vormgegeven boek Over Tirannie, dat iedereen in de kast zou moeten hebben staan, schrijft de historicus Timothy Snyder dat demonstreren niet alleen belangrijk is om een signaal af te geven, maar ook om contact te leggen met geestverwanten.

Dat bleek helemaal waar. Een oudere vrouw, die uit Breda was gekomen, vertelde dat ze jaren geleden was gestopt met demonstreren omdat er toch nooit meer dan een handjevol mensen kwam opdagen. Zo bezien was de opkomst, die ik nogal vond tegenvallen, zo gek nog niet.
Een grijze dame uit Groningen vertelde hoe ze, ver voordat er kinderopvang bestond, met moeders in de buurt een manier had bedacht om de zorg zo te delen dat ze toch konden werken. Hoe meer mensen ik sprak, hoe beter ik mij voelde.

Gesterkt en net iets minder gedeprimeerd dan voor de demonstratie reden we op de fietsen langs Artis naar huis.
Vroeger woonde daar een eenzame ijsbeer.
Aan die tijd ligt inmiddels een ver verleden.

Op 22 maart zal ik weer van de partij zijn. Met frisse tegenzin, om mensen te ontmoeten en mijzelf te bekwamen in de nobele kunst van de saamhorigheid.