04 mei 2025

Transitie Journaal: Herdenkingsherdenking

Wekelijks presenteert Micha Wertheim op deze plek een Transitie Journaal aan de lezers van de Volkskrant.

Het Transitie Journaal heeft zich de afgelopen dagen intensief beziggehouden met de vraag hoe de nationale herdenking er in de toekomst uit moet gaan zien. Want als er over één ding consensus bestaat, dan is het wel over het feit dat de manier waarop we nu herdenken niet meer van deze tijd is.

Het Transitieteam stoort zich al geruime tijd aan het feit dat veel mensen tijdens de herdenking aan specifieke mensen of groepen proberen te denken. Door dat te doen, denken ze dus bewust niet aan andere mensen en groepen. Dat mensen ervoor kiezen uitgerekend tijdens de nationale herdenking bepaalde mensen en groepen niet te herdenken is bijzonder pijnlijk.

Onderscheid maken tussen wie wel en niet herdacht wordt is een vorm van uitsluiten die na de Transitie niet getolereerd zal worden. Het kan niet zo zijn dat tijdens een herdenking die begonnen is om slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog te herdenken, bepaalde groepen worden uitgesloten door ze niet te herdenken.

Uitsluiting is waarmee het allemaal is begonnen. Als we waarlijk inclusief willen herdenken, moeten we alles en iedereen herdenken. Dus niet alleen de doden, maar ook alle mensen die nog dood zullen gaan. Of mensen sterven door oorlogsgeweld of ziekte zou er niet toe moeten doen.

Wel zien we in dat twee minuten echt te kort zijn om alles en iedereen te herdenken. Het zou beter zijn om de twee minuten iets op te rekken, maar alles wijst erop dat na de Transitie twee minuten de maximale tijd is die mensen niet op hun telefoon kunnen kijken.

Dat alles overziend denkt het Transitieteam dat het respectvol inclusief herdenken van alles en iedereen na de Transitie onmogelijk is. Toch is er een grote behoefte om iets te herdenken. Het Transitieteam stelt daarom voor om volgend jaar op 4 mei twee minuten stil te staan bij het feit dat herdenken zoals we dat vóór de Transitie deden, niet meer mogelijk is. Die herdenking zal de Nationale Herdenkingsherdenking gaan heten.

Tijdens de Nationale Herdenkingsherdenking zullen we collectief herdenken dat we vroeger herdachten. Dat zullen we ieder jaar doen, tot over negentig jaar de laatste mensen sterven die zich kunnen herinneren hoe het was toen we nog wel gewoon herdachten. Wat we daarná met die twee minuten gaan doen, zien we dan wel weer.