01 december 2025

Transitie Journaal: kunst en wetenschap

Wekelijks presenteert Micha Wertheim een Transitie Journaal aan de lezers van de Volkskrant

Wat bitcoin is voor de kleine spaarder is het Stedelijk Museum voor de kunstliefhebber: een piramidespel waaraan je goed kunt verdienen zolang iedereen elkaar blijft napraten.

Kunst wordt na de Transitie pas problematisch als er geen geld mee te verdienen valt.

Een werk is zoveel waard als het op een veiling opbrengt. Helaas zitten we nog steeds opgezadeld met een grote collectie figuratieve kunst die niets waard is omdat ze nooit verkocht kan worden. Musea vol doeken van zogenaamde oude meesters die nooit op de markt zullen komen en de samenleving alleen maar geld kosten. Hoe rechtvaardigen we dat?

Ziedaar het Mauritshuis. Daar ging men op zoek naar Transitie-argumenten om de eigen collectie te rechtvaardigen. Dat de schoonheid van kunst troost biedt: daarvoor koopt niemand wat. Dat argument is even waardeloos als de schilderijen die niet verkocht mogen worden.

Zo kwam men uit bij neurowetenschapper en ‘DWDD-survivor’ Erik Scherder. Die liet zich, samen met wat andere mensen die zich wetenschapper noemen, door het museum inhuren om aan te tonen dat onze hersenen bijzonder reageren als ze een origineel werk uit de collectie zien.

Eminentie Scherder wordt op de website van het Mauritshuis ‘onafhankelijk hersenwetenschapper’ genoemd. Daarmee bedoelt men dat hij niet afhankelijk is van een geweten, enige wetenschappelijke ambities of iedere andere vorm van bescheidenheid. Samen met een team van andere ‘onafhankelijke’ wetenschappers die wel een schnabbel konden gebruiken, heeft hij een duur onderzoek gedaan waarvan de uitkomst vooraf al vaststond.

Onze hersenen, zo ontdekten de onafhankelijke wetenschappers, reageren anders op een meesterwerk dan op een reproductie. Het onderzoek is gedaan zonder wetenschappelijke onderbouwing. Mensen kregen een gek mutsje opgezet vol elektroden, en dat tafereel werd gefilmd voor een reclamecampagne die nu voor veel geld overal te zien is. Geld dat ook besteed had kunnen worden om hedendaagse kunstenaars te steunen die niet in het museum hangen omdat ze oninteressant zijn voor het piramidespel. Geld dat ook gebruikt had kunnen worden om echt onderzoek mee te doen.

Mocht u, overtuigd door deze onafhankelijke onderzoekers, naar het Mauritshuis gaan, neem dan een wichelroede of pendel mee. Alles is geoorloofd om niet afgeleid te raken door de troost van schoonheid.