Transitie Journaal: herdenken

Bij het Transitie Journaal maken we ons, zoals ieder jaar, op voor de 4 mei-herdenking.

Waar het Transitie Comité vorig jaar nog heel gelukkig was met de keuze om tijdens de herdenking het herdenken zelf te herdenken, merkten we dat die oplossing dit jaar door polarisatie onder druk staat. Om te voorkomen dat 4 mei verwordt tot een splijtzwam, zijn we vanaf 6 mei vorig jaar aan de slag gegaan om te zoeken naar een uitweg uit deze impasse. Het Transitie Comité sprak daartoe met heel veel groepen in de samenleving. Groepen die, zo merkten we, zelf ook behoorlijk verdeeld waren over wat en hoe te herdenken.

Een voorstel om van twee minuten terug te gaan naar één minuut leek het te gaan halen, maar bleek op het laatste moment toch niet haalbaar.

Omdat het Transitie Comité op een inclusieve manier ruimte wil bieden aan de veelstemmige behoefte tot wel of niet herdenken, zijn we tot de conclusie gekomen dat we niet alleen slachtoffers kunnen herdenken. Daarvoor bestaat er te veel verdeeldheid over de vraag wie de slachtoffers zijn. Zo is er een nieuwe groep academici die het zijn van slachtoffer als een vorm van daderschap beschouwen. Zonder slachtoffers, zo redeneren ze, zouden er ook geen daders zijn. Dat maakt slachtoffers expliciet medeplichtig aan de daad waarvan ze slachtoffer zijn geworden.

Een andere groep historici wijst er juist op dat daders in wezen slachtoffers zijn van hun eigen keuzes. Slachtoffers dus, van zichzelf. Is het dan niet beter, zo redeneren ze, om alleen de keuzes te herdenken die ze hebben gemaakt, en niet de personen die de keuzes gemaakt hebben. Ook daar bleken de meningen over verdeeld.

Ook het voorstel om dan maar alles en iedereen te herdenken haalde het niet, omdat er ook stemmen opgaan die vinden dat we dan beter helemaal niets herdenken. Wat weer op verzet kwam te staan van mensen die stellen dat niets herdenken ook een vorm van herdenken is.

Omdat het Comité er zelf ook niet meer uitkwam, is besloten dit jaar om acht uur twee minuten allemaal even op te houden met de hele discussie. Zodat we om drie over acht vol het debat kunnen starten over de vraag hoe het volgend jaar op 4 mei aan te pakken.